Cây Cơm Cháy (Thuốc Mọi) và tác dụng chữa bệnh trong y học

Cây Cơm Cháy

Cây Cơm Cháy hay còn có tên gọi khác là cây thuốc mọi, Tiếp Cốt Thảo, Tấu Mã Phong, Anh Hùng Thảo

Tên Khoa học: Sambucus javanica Reinw.

Họ khoa học: Caprifoliaceace. (học Cơm Cháy)

Mô tả dược liệu

Đặc điểm thục vật Cây Cơm Cháy (hay còn gọi là cây Thuốc Mọi)

Hình ảnh cây Cơm Cháy
Hình ảnh cây Cơm Cháy

Cây Cơm Cháy có thân xốp, nhẵn, màu lục nhạt, chiều cao dao động từ 1.5 đến 3m. Cành cây to, rỗng ruột nhưng cs tủy trắng, xốp, bề mặt bên ngoài có nhiều lỗ bì.

Lá cây Cơm Cháy mọc đối, mềm, kép lông chim lẻ với 1 đến 4 dôi lá chét không cuống hay cuống nhỏ, hình mác, phía cuống lệch, mép có răng cưa nhỏ, dài từ 4-7cm, rộng 25cm cuống lá có rãnh ở mặt trên và loe rộng ở phía gốc thành bẹ.

Hoa Cây Cơm cháy có mùa trắng, nhỏ, không có cuống mọc thành chùm xim kép đường kính từ 10-30 cm, bao phấn hướng ra ngoài.

Quả Cây Cơm Cháy mọng, hình cầu, đường kính 2-3mm quả non có màu đỏ chuyển sang màu đen khi chín , bên trong có 3 hạt nhỏ và dẹt. Cây đơm hoa khoảng tháng 5 – 8, mùa quả quả vào tháng 9 – 11.

Quả cây thuốc mọi
Quả cây thuốc mọi

Phân bố, thu hoạch và chế biến

Phân bố: Cây Cơm Cháy mọc hoang khắp nước ta, tập trung chủ yếu ở bờ suối, ven rừng ở các tỉnh miền Bắc như Cao Bằng, Lai Châu, Lào Cai, Lạng Sơn,… Các tỉnh phía Nam số lượng ít hơn. Dược liệu cũng tìm thaasy ở Lào, Campuchia và các khu vưc vùng nhiệu đới khác.

Lá, vỏ cây, quả, hoa của cây thuốc mọi đều có thể dùng làm thuốc.

Thu hoạch: Lá  và vỏ cậy Cơm Cháy có thể thu hái quanh năm nhưng hoa và quả phải thu hái vào mùa hạ và mùa thu.

Chế biến: thuốc mọi dùng tươi hay sấy khô rồi dùng đều được.Sau khi thu hoạch, dược liệu sẽ được rửa sạch, thái nhỏ và phơi khô. Sau đó được cho vào trong túi kín để bảo quản.

Thành phần hóa học

Một số hoạt chất đã được tìm thấy trong cây Cơm Cháy như:

  • Toàn cây chứa acid ursol, a-amyrin galmitate, camposterol, stigmasterol, tannin,…
  • Hoa chứa 0.03-0.14% tinh dầu (trong đó 66% là palmitic acid, 7.2% nalkanes), 0.7 – 3.5% flavonoid, isoquercitrin, 2.5% rutin, hyperoside, astragalin, alcohol,…
  • Lá chứa 0.042% glycoside cyanogenic.
  • Quả chứa isoquercetin, sambucyanin, rutin, 0.01% tinh dầu, đường hữu cơ (fructose và glucose),…

Công dụng của cây Cơm Cháy

Theo đông y

Cây Cơm Cháy có vị chua, tính ấm.

Theo giáo sư tiến sĩ Đỗ Tất Lợi: cành và quả cây cơm cháy  dùng để tắm cho phụ nữ mới sinh nở hoặc dùng để đắp nóng lên vú để trị sưng vú… Quả dùng làm thuốc lọc máu, thông tiểu, nhuận tràng, chữa lỵ và thấp khớp,… Hoa xông hoặc sắc uống giúp lợi tiểu, ra mồ hôi. Vỏ có thể thông tiểu và nhuận tràng. Rễ có tác dụng tiêu phù và chống co thắt.

Liều dùng: 10-12 gản hoa/1 ngày hoa, quả hoặc vỏ dưới dạng thuốc sắc. Nếu dùng với liều 3 gram/1 kg thể trọng có thể gây ra tiểu quá nhiều, ỉa lỏng và nôn mửa.

Theo y học hiện đại

Các nghiên cứu hiện nay về cây thuốc mọi tuy chưa đầy đủ nhưng chỉ ra rằng vị thuốc này chứa rất nhiều vitamin C và có thể điều trị một số bệnh như: hen suyễn, viêm khí quản, cảm, ho, viêm họng, đau đầu, đau thần kinh, đau răng, đau khớp, sưng (viêm),… Các hoạt chất trong dược liệu có công dụng cụ thể như sau:

  • Đẩy lùi triệu chứng cúm và cảm lạnh: với hàm lượng dồi dào những dưỡng chất giúp bảo vệ cơ thể trước sự tấn công của virus, vi khuẩn gây cúm, sốt hay cảm lạnh. Siro chiết xuất từ quả cơm cháy giúp bảo vệ hệ thống miễn dịch và tăng cường sức khỏe.
  • Bảo vệ sức khỏe  tim mạch: quả cơm cháy chứa hàm lượng các chất chống oxy hóa có tác dụng bảo vệ sức khỏe tim và mạch máu. Nhiều nghiên cứu cho thấy, nước ép từ quả cơm cháy giúp giảm hàng lượng chất béo, cholesterol và acid uric trong máu.
  • Cải thiện chứng táo bón: với hàm lượng chất xơ dồi dào, quả cơm cháy giúp quá trình đào thải phân dễ dàng hơn, giúp hệ tiêu hóa khỏe mạnh hơn ngăn ngừa táo bón.
  • Tăng cường sức khỏe đôi mắt: ngoài hàm lượng vitamin C dồi dào, quả cơm cháy còn chứa vitamin A và các loại khoáng chất giúp bảo vệ thị lực, ngoài ra còn giúp bảo vệ da trước ảnh hưởng của các tia UV.
  • Có lợi cho hệ hô hấp: lượng vitamin C trong quả cơm cháy vừa tăng cường sức đề kháng và có lợi cho hệ hô hấp. Các bài thuốc từ quả cơm cháy giúp cải thiện rõ rệt chứng viêm quản và hen suyển ở trẻ em.

Ngoài ra trong quả Cơm Cháy có hàm lượng calo thấp và giàu các chất chống oxy hóa, rất tốt cho sức khỏe, cụ thể:

  • Vitamin C: trong 100gr quả cơm cháy chín mọng, có khoảng 6-35mg vitamin C khoảng 60% lượng Vitamin C cần cung cấp hằng ngày.
  • Chất xơ: có khoảng 7gr chất xơ trên 100gram, khoảng ¼ lượng chất xơ cần cung cấp cho cơ thể mỗi hàng ngày.
  • Bổ sung lượng flavonol tốt: cây cơm cháy chứa rất nhiều các flavonoids chống oxy hóa, đặc biệt hoa cây cơm cháy có chứa lượng flavonol nhiều gấp 10 lần so với quả,
  • Cung cấp một lượng acid phenolic lý tưởng: giúp giảm tác động của stress oxy hóa lên cơ thể.
  • Vitamin B6, kali, sắt…

Bên cạnh khả năng chữa bệnh, dược liệu này còn có thể dùng làm gia vị, làm rượu vang,…

Các bài thuốc tiêu biểu từ cây Cơm Cháy

Bạn đọc lưu ý: việc sử dụng cây Cơm Cháy để điều trị bệnh cần ý kiến của bác sĩ để tránh tác dụng phụ không mong muốn. Sau đây là một số bài thuốc tiêu biểu từ vị thuốc này:

Bài thuốc chữa bong gân, sưng đau khớp

Lá cây Cơm Cháy giã nát với củ hành, dùng hỗn hợp trên đắp lên noi sung đau băng lại, thay thuốc mỗi ngày 1 lần.

Bài thuốc chữa thổ huyết

  • Địa Du 12 gram
  • Trắc Bách Diệp 9 gram
  • Rễ cây thuốc mọi 9 gram

Các vị để chung, sắc lấy nước uống

Bài thuốc chữa tiểu tiện nhỏ giọt

  • Rễ cây Cơm Cháy 90 – 120 gram
  • Bao tử heo 1 cái

Hầm mềm rễ với bao tử, chia làm nhiều lần ăn trong ngày.

Rượu Cơm Cháy hỗ trợ điều trị thấp khớp

  • Rễ hoặc quả Cơm Cháy – 1kg dược liệu thì dùng 4 – 5 lít rượu 40°
  • Ngâm dược liệu trong rượu 1 tháng, mỗi lần uống 1 ly nhỏ.

Những lưu ý cần biết khi dùng cây thuốc mọi

  • Cây Cơm Cháy dùng quá liều có thẻ gây tác dụng phụ như nôn mửa. tiêu chày, tiểu nhiều, chóng mặt,… nên cần dùng đúng liều lượng theo chỉ định của bác sĩ.
  • Không sử dụng cho người viêm loét dạ dày, tá tràng.
  • Thận trọng khi cho phụ nữ mang thai và người đang cho con bú sử dụng thuốc dạng uống.
  • Do tác dụng tăng cường hệ miễn dịch nên người bệnh cần cân nhắc trước khi sử dụng trong quá trình điều trị các bệnh lý tự miễn như viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ hệ thống,…
  • Quả tươi của cây thuốc mọi chứa chất độc xyanua, có thể gây nôn ói và tiêu chảy. Vì vậy cần phơi khô, sắc hoặc ngâm rượu để giảm độc tính.
  • Một số trường hợp có thể gây dị ứng ở một số người có cơ địa nhạy cảm. Nếu nhận thấy các triệu chứng bất thường, bạn nên ngưng sử dụng các bài thuốc liên quan đến thuốc mọi.
  • Không dùng đồng thời dược liệu với các thuốc tác động đến hệ miễn dịch, Lithium, các thuốc chuyển hóa ở gan như Ketoconazole, Lovastatin, Fexofenadine, Itraconazole,…
Avatar of An toàn với sức khỏe

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

DMCA.com Protection Status
Messenger
Gọi ngay
Chat ngay
Chat Zalo