Ô Tặc Cốt là gì? Liều dùng và kiêng kỵ trong y học

ô tặc cốt

Ô Tặc Cốt là mai của con mực nang hay mực ván, rửa sạch làm dược liệu.

Mai mực thường bị bỏ đi nhưng trong đông y đây lại là một vị thuốc điều trị được rất nhiều chứng bệnh như loét dạ dày, băng huyết,…

Ô Tặc Cốt là gì?

Ô Tặc Cốt là mai rửa sạch, phơi khô của con mực nang hoặc mực ván (Sepia esculenta Hoyle) hay của con mực ống, mực cơm (Sepia andreama) cùng họ Mực (Sepiidae).

Chủ yếu được sử dụng làm Ô Tặc Cốt là mực nang hay mực ván vì mực cơm, mực ống có mai nhỏ.

Nang mực dùng làm ô tặc cốt
Nang mực dùng làm ô tặc cốt

Tên gọi khác

Tên gọi khác: hải phiêu tiêu, mai cá mực,…

Theo các sách cổ, cá mực thường giả chết để ăn thịt chim vì vậy gọi là Ô Tặc Cốt (Ô là quạ, Tặc là giặc, Cốt là xương ý nghĩa tên gọi : xương của kẻ thù loài quạ).

Một số người gọi là hải phiêu tiêu vì có hình dạng giống tổ con bọ ngựa (phiêu tiêu là tổ bọ ngựa).

Tên khoa học: Sepia Esculenta Hoyle, Sepia Steen-Strup.

Họ khoa học: thuộc họ cá mực Sepiidae.

Mô tả

Mực là loài động vật thân mềm sống ở vùng nước có độ mặn cao (cửa sông, biển sâu, vùng nước ngoài khơi), vùng đáy cát có bùn, tìm thấy phổ biến nhất là vùng đáy hình lòng chảo, phần hõm xuống giữa hai cồn cát.

Khi kiếm thức ăn, mực sẽ nổi lên mặt nước còn thông thường chúng sống theo đàn ở tần nước đáy.

Màu da của mực có thể thay đổi theo màu nước để ẩn nấp kẻ địch và săn mồi. Khi gặp nguy hiểm loài động vật này vừa phun mực, vừa bơi lùi để lẩn trốn.

Trứng cá, tôm cá, cá con và một số loại động vật có kích thước nhỏ là món ăn ưa thích của mực.

mực ván dùng lấy nang làm ô tặc cốt
Mực ván dùng làm Ô Tặc Cốt

Phân bố

Tại Việt Nam, mực phân bố hầu hết khắp các vùng biển, tuy nhiên mực nang được khai thác nhiều nhất ở các tỉnh Hải Phòng, Quảng Ninh, Khánh Hòa. Mực ống nhiều nhất là vùng biển Nghệ An, Thanh Hóa, Hà Tĩnh.

Đánh bắt và bào chế dược liệu

Đánh bắt

Từ tháng 3 đến tháng 9, là giai đoạn sinh sản nên mực sẽ bơi vào gần bờ. Mùa khai thác mực chủ yếu là vào tháng 4, 5, 6.

Trước đây, ngư dân lợi dụng đặc tính ưa ánh sáng của mực, thường dùng một chiếc đèn cực đại ít nhất 10 bóng để thu hút mực, tuy nhiên làm như vậy không đạt năng suất vào những ngày trăng sáng và khiến cho mực bị ung, giảm chất lượng.

Ngày nay, người ta thường dùng tôm mồi (làm bằng nhựa dẻo y hệt với tôm thật) để nhử, sau đó dùng “cào bay” hoặc lưới vây (phổ biến nhất) để đánh bắt.

Bào chế dược liệu

Chọn dược liệu: Nguyên mai, trắng nhẹ, không vụn nát, ruột không đen, không vàng là tốt.

  • Mai mực đem sấy khô, cạy vỏ cứng bên ngoài.
  • Rửa sạch và ngâm nước gạo 2 ngày 1 đêm, thay nước ngâm hằng ngày.
  • Rửa lại, sau đó luộc kỹ trong 1 giờ (để diệt trùng).
  • Cuối cùng đem sấy khô.
  • Khi dùng thì sao qua, đem tán bột hoặc vót thành từng thỏi nhỏ.

Bảo quản: Đựng trong lọ kín, để nơi cao ráo.

(Theo Đông Y Toàn Tập của lương y Nguyễn Trung Hòa)

Thành phần hóa học

Các thành phần tìm thấy trong Ô Tặc Cốt bao gồm: Calci carbonat (CaCO3) chiếm 83%, Calci phosphat (Ca3(PO4)2), Natri Clorua (NaCl), Iot, chất hữu cơ và chất keo.

Theo Trần Vân Hiền và Ngô Văn Thông: hàm lượng calci trong Ô Tặc Cốt tính theo oxid calci là 45,72%. Điều này lý giải công dụng giảm độ acid trong dịch vị đối với bệnh dạ dày.

Ô Tặc Cốt có tác dụng gì?

  • Tính vị theo Đông Y: vị mặn, tính ôn.
  • Quy kinh: quy vào 2 kinh can và thận.
  • Tác dụng:
    • Thông huyết mạch, trừ hàn thấp, cầm máu.
    • Dùng chữa thổ huyết, đái hạ, bế kinh và một số bệnh lý về dạ dày,…

Theo sách “Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam” của giáo sư – tiến sĩ Đỗ Tất Lợi, Ô Tặc Cốt được dùng chưa một số bệnh như sau:

  • Chữa bệnh đau dạ dày thừa nước chua, loét dạ dày chảy máu, ho lao lực, trẻ con chậm lớn, băng huyết.
  • Chữa mờ mắt, tai chảy mủ.
  • Tán bột rắc lên vết thương có thể giúp cầm máu.

Liều dùng: ngày dùng 4-8 gram một ngày, dùng dưới dạng bột hay thuốc viên đều được.

Kiêng kị: không dùng cho người âm hư, nhiệt thịnh. Sử dụng quá liều trong thời gian dài không được theo dõi có thể gây ra táo bón.

Xem thêm về bệnh trào ngược dạ dày tại >> https://antoanvoisuckhoe.com/trao-nguoc-da-day-thuc-quan/

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

DMCA.com Protection Status
Messenger
Gọi ngay
Chat ngay
Chat Zalo